Digitaal dwalen door middeleeuws Groningen
Een unieke belevenis in het Noordelijk Scheepvaartmuseum
In 2009 is het Noordelijk Scheepvaartmuseum een bijzonder project gestart om in samenwerking met het bedrijf Los Digitalos de stad Groningen rond het jaar 1470 op een virtuele manier en in 3D tot leven te brengen. In de bovenzaal van het museum wordt een doorlopende 3D film van 10 minuten over middeleeuws Groningen geprojecteerd. Op een groot scherm van 2,50 bij 7,60 meter maken de bezoekers kennis met het A-Kwartier van Groningen van ruim 500 jaar geleden.
De realisatie van het A-Kwartier is de eerste fase van het project. In het voorjaar van 2010 wordt de hele binnenstad van Groningen toegevoegd. Voor de aftrap van deze digitale ervaring is gekozen voor het A-Kwartier omdat hier de rivier de A de stad verliet op weg naar zee. Zeilende houten handelsschepen, waaronder kleine Koggen, losten hier hun lading uit het Oost- en Noordzeegebied, zoals hout, graan, stokvis en bont. Omdat de A, waarvan de benedenloop later het Reitdiep werd genoemd, voor de stad Groningen de enige verbinding was met zee, was deze kleine rivier een belangrijke transportweg. In de vijftiende eeuw dreven Groningse kooplieden handel met verschillende Hanzesteden in Noordwest-Europa.
Stadsmuren en stadsuitbreiding
De keuze voor 1470 als jaar van de 3D reconstructie is bewust gekozen. In de jaren daarna, met een hoogtepunt rond 1530, onderging de stad een aantal omvangrijke wijzigingen. Zo werd de stad ‘uitgelegd’, nieuwe woonwijken voor de groeiende bevolking werden aangelegd en de loop van de oude stadsmuur werd daarop aangepast. Veel van de veranderingen uit die tijd zijn nu nog steeds te zien. De A kwam toen ook binnen de stadsmuren te liggen en het huidige Hoge en Lage der A werd een echte stadshaven. De A was een levensader voor de stad, niet alleen als transportweg maar vooral als voornaamste drinkwatervoorziening. Tal van bierbrouwerijen aan het Hoge en Lage der A waren tot ver in de zeventiende eeuw afhankelijk van het uit Drenthe aangevoerde water van de A.
De basis voor de 3D wereld
De kaart van Jacob van Deventer uit omstreeks 1560 vormt de basis voor de digitale reconstructie. Daarnaast is deze kaart vergeleken met andere kaarten van Groningen zoals die van Egbert Haubois uit de zeventiende eeuw. Het kaartmateriaal is aangevuld met historische en archeologische gegevens uit diverse bronnen.
Om de reconstructie zo verantwoord mogelijk te laten zijn heeft het Noordelijk Scheepvaartmuseum en Los Digitalos contact gezocht met enkele kenners van middeleeuws Groningen. Deze adviescommissie bestaat uit de volgende personen:
- Prof. Dr. Dick E.H. de Boer, hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en hoofd van het Hanze Studiecentrum Groningen
- Dr. Jan van den Broek, archivaris van de Groninger Archieven.
- Drs. Gert Kortekaas, stadsarcheoloog van Groningen
- Taco Tel, bouwhistoricus van de gemeente Groningen
Dankzij de samenwerking met deze inhoudelijke adviescommissie is het in de ogen van betrokkenen gelukt om tot een zo verantwoord mogelijke visie op middeleeuws Groningen te komen.
Een uniek project
Het is de eerste keer in Nederland dat er een historische digitale reconstructie van een gehele stad in 3D is gerealiseerd en in een museumomgeving wordt gepresenteerd. Het Noordelijk Scheepvaartmuseum heeft daarmee een primeur in huis die van blijvende waarde is. Het blijft namelijk niet bij deze reconstructie. Door de grafische opzet, waarbij de verschillende onderdelen als losse elementen zijn geplaatst, is het mogelijk het digitale beeld van de stad aan te passen aan de nieuwe historische en archeologische informatie. Nieuwe vondsten kunnen als het ware direct verwerkt worden in de digitale reconstructie waardoor Groningen in 1470 ‘up to date’ blijft. Een blijvende nauwe samenhang met stadshistorici en archeologen is daarom van groot belang.
Een eigentijds museaal en educatief instrument
De digitale reconstructie van middeleeuws Groningen rond 1470 heeft meer mogelijkheden dan alleen een digitale zwerftocht langs straten en gebouwen. De reconstructie biedt ook diverse educatieve en interactieve mogelijkheden wat voor het Noordelijk Scheepvaartmuseum, waar veel schoolkinderen komen, van het grootste belang is. Er kan een educatief ‘game’ element worden ingebouwd waardoor kinderen interactief en op een leuke en spannende manier iets over de geschiedenis van Groningen leren, bijvoorbeeld door de persoon aan te nemen van een matroos van een Kogge, een zwerver of een kind. Door het aannemen van een middeleeuws personage, kan de bezoeker van de digitale wereld (kind en volwassene) opdrachten uitvoeren, problemen oplossen en daaraan niet alleen veel plezier beleven maar ook nog iets opsteken over het leven in middeleeuws Groningen.
Opening van een nieuwe middeleeuwenzaal
Gelijktijdig met de presentatie van de 3D reconstructie, wordt op de bovenverdieping van het Canterhuis, één van de middeleeuwse gebouwen van Noordelijk Scheepvaartmuseum, de verbouwde en opnieuw ingerichte middeleeuwenzaal geopend. Hier is niet alleen het fraaie schaalmodel van de Bremer Kogge te bewonderen, maar er staan ook een voorstevenhaak, een achterstevenhaak en een mastvoet van een opgegraven Kogge. Naast deze delen van een middeleeuwse Kogge, die voor het eerst in Groningen worden geëxposeerd, zijn er verschillende voorwerpen te bewonderen die tijdens de opgraving in dit wrak, in de Flevopolder, gevonden zijn. Al deze voorwerpen zijn in bruikleen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Lelystad www.cultureelerfgoed.nl.
Het museum is gevestigd in twee middeleeuwse panden uit de veertiende en vijftiende eeuw. Beide panden bestonden al aan het einde van de vijftiende eeuw en komen daarom voor in de digitale 3D reconstructie. Omdat het museum in de toekomst veel meer aandacht gaat besteden aan deze gebouwen en aan het wonen in middeleeuws Groningen, is het museum bijzonder verheugd dat zij met de digitale reconstructie en met de heringerichte middeleeuwenzaal hiertoe een eerste stap kan zetten.
Drs. Wicher Kerkmeijer, hoofd collecties en conservator Noordelijk Scheepvaartmuseum
Nieuws
Kamper Kogge de provincie in14 augustus 2009
De Kamper Kogge vaart na Groningen ook nog naar Zoutkamp en Hoogezand-Sappemeer.Lees meer
Eerste weekend groot succes
13 augustus 2009
Het eerste weekend was een groot succes. Tussen de 10 en 15 duizend mensen bezochten Van Kogge tot Coaster.Lees meer
Opening Van Kogge tot Coaster
8 augustus 2009
Met de overhandiging van een vlag en een toost is Van Kogge tot
Coaster officieel begonnen.Lees meer
Kamper Kogge via de Noordzee
6 augustus 2009
Reddingsboot begeleidt kogge door kleinste vaarwegen naar zee.Lees meer
Nieuwsarchief